ماه رمضان: آیینها، تفاوتها و شکوه بندگی
ماه مبارک رمضان، نهمین ماه از تقویم قمری، در میان مسلمانان به عنوان «ماه میهمانی خدا» شناخته میشود. شروع این ماه وابسته به رؤیت شرعی هلال ماه در پایان روز ۲۹ شعبان است؛ به طوری که با مشاهده هلال، رمضان آغاز میگردد و در غیر این صورت، با اتمام ۳۰ روز از ماه شعبان، ورود به ماه روزهداری قطعی میشود.
۱. آداب روزهداری، تلاوت قرآن و معنویت
در این ماه، مسلمانان از اذان صبح تا اذان مغرب از خوردن و آشامیدن خودداری میکنند. اما روزه تنها به پرهیز غذایی محدود نشده، بلکه دوری از گناهان از واجبات اخلاقی این ماه است تا روح انسان صیقل یابد. بر اساس باورهای اسلامی، در این ماه درهای رحمت الهی گشوده شده و معتقدند که شیطان به زنجیر کشیده شده است؛ به این معنا که زمینه برای دوری از خطا فراهمتر و فرصت برای توبه و خودسازی بیش از هر زمان دیگری است. همچنین رمضان «بهار قرآن» نامیده میشود و تلاوت کلام وحی در این روزها فضیلتی دوچندان دارد.
۲. تفاوت در اذان صبح و امساک
یکی از تفاوتهای فقهی در زندگی روزمره این ماه، به زمان اعلام آغاز نماز صبح و امساک برمیگردد:
دیدگاه شیعه: لحظه طلوع فجر صادق را مبنای اذان صبح قرار میدهند. در فقه شیعه، زمان اذان با شروع امساک انطباق دارد؛ هرچند برای اطمینان، دقایقی پیش از آن را نیز رعایت میکنند.
دیدگاه اهلتسنن: در برخی مذاهب اهلسنت، میان زمان «امساک شرعی» و زمان «اعلام اذان» تفاوت وجود دارد. آنها مستحب میدانند نماز صبح در مرحلهای که هوا روشنتر شده است (اسفار) اقامه شود؛ لذا اذان آنها با فاصله از لحظه شروع فجر و امساک شنیده میشود.
۳. وقت افطار و مغرب
اهلتسنن: ملاک را استتار کامل قرص خورشید در افق میدانند و در همان لحظه افطار میکنند.
شیعیان: معتقدند باید تا ناپدید شدن سرخی آسمان در سمت شرق (حُمره مشرقیه) که پس از غروب خورشید پدید میآید صبر کرد و سپس اقدام به افطار میکنند.
۴. نمازهای شبانه و شیوه اقامه آن
اهلتسنن (تراویح): آنها پس از نماز عشا، نماز «تراویح» را به صورت جماعت در مساجد اقامه میکنند.
دیدگاه اهلتسنن و نماز تراویح
اهلتسنن (تراویح): آنها پس از نماز عشا، نماز «تراویح» را که معمولاً ۲۰ رکعت است، به صورت جماعت در مساجد اقامه میکنند.اهلتسنن معتقدند اگرچه پیامبر (ص) در ابتدا این نماز را فرادی میخواندند، اما در زمان خلیفه دوم (عمر بن خطاب)، ایشان مشاهده کردند که مردم به صورت پراکنده در مسجد نماز میخوانند. لذا برای ایجاد نظم و وحدت میان مسلمانان، دستور دادند که همه پشت سر یک امام جمع شوند و نماز تراویح را به جماعت بخوانند. اهلسنت این کار را یک «سنت نیکو» (سنت حسنه) میدانند.
شیعیان (نوافل): شیعیان مجموعاً ۱۰۰۰ رکعت نماز مستحبی برای این ماه در نظر میگیرند، اما برخلاف اهلتسنن، آنها را صرفاً به صورت فرادی (انفرادی) بهجا میآورند.طبق فقه شیعه، اقامه نمازهای مستحبی به صورت جماعت (به جز موارد استثنا مانند نماز باران) توصیه نشده است؛ چرا که معتقدند سنت بر این بوده که این نمازها در خلوت و برای حفظ اخلاص بنده در ارتباط مستقیم با خدا خوانده شود.
۵. شبهای قدر و ایام سوگواری
اهلسنت: بر ۱۰ شب آخر ماه رمضان (بهویژه شب ۲۷) تمرکز داشته و این شبها را به عبادت میگذرانند.
شیعیان: شبهای ۱۹، ۲۱ و ۲۳ رمضان را به عنوان شبهای قدر احیا میگیرند که با مراسم سوگواری شهادت امام علی (ع) نیز پیوند میخورد.
۶. عید فطر و زکات فطره
پایان ماه رمضان با رؤیت هلال ماهِ جدید، روز اول ماه شوال یا همان عید فطر است. تفاوت در اعلام روز عید، اغلب به دلیل اختلاف در مبنای رؤیت هلال (مانند تأکید بر مشاهده واقعی با چشم در فقه شیعه) و تفاوت در محدوده جغرافیایی است. همچنین در این روز، مسلمانان مبلغی را به عنوان زکات فطره برای کمک به مستمندان پرداخت میکنند.
نکته آخر : در این ماه مبارک، از تمامی روزهداران عزیز التماس دعای فراوان داریم.
بیاییم در لحظات نورانی سحر و افطار، برای صلح، دوستی و آشتی میان تمامی مسلمانان و مردم سراسر جهان دعا کنیم. آرزو میکنیم خداوند متعال به تمامی بیماران شفای عاجل و سلامتی کامل عطا فرماید. همچنین دعا میکنیم برای تمامی کسانی که غم عزیزی بر دل دارند؛ خداوند به فضل خویش به آنها صبر و آرامش عنایت کند و با ظهور عدالت، جهان را از گزند ظالمان و ستمگران عاری سازد.
